Ból głowy – kiedy wystarczy odpoczynek, a kiedy trzeba pilnie zgłosić się do lekarza?

Ból głowy należy do najczęstszych dolegliwości zdrowotnych. Szacuje się, że nawet 66% ludzi doświadcza go przynajmniej raz w życiu, a około połowa populacji regularnie zmaga się z różnymi rodzajami bólów głowy (VA/DoD Clinical Practice Guideline, 2023).

Jednak nie każdy ból głowy oznacza to samo. Większość przypadków stanowią łagodne bóle pierwotne, takie jak migrena czy napięciowy ból głowy. Istnieją jednak sytuacje, w których ból głowy może być objawem poważnego schorzenia wymagającego pilnej diagnostyki.

Pierwotne i wtórne bóle głowy – czym się różnią?

Bóle głowy dzieli się na dwie podstawowe grupy:

Pierwotne bóle głowy

Nie wynikają z innych chorób. Należą do nich:

• migrena,
• napięciowy ból głowy,
• klasterowy ból głowy.

Są to najczęstsze rodzaje bólów głowy i zwykle nie stanowią zagrożenia dla życia (VA/DoD Clinical Practice Guideline, 2023).

Wtórne bóle głowy

Są objawem innego problemu zdrowotnego, np.:

• urazu głowy,
• krwawienia śródczaszkowego,
• infekcji,
• zapalenia tętnicy skroniowej,
• zmian naczyniowych,
• działań niepożądanych leków,
• problemów z odcinkiem szyjnym kręgosłupa (VA/DoD Clinical Practice Guideline, 2023).

Najważniejszym zadaniem lekarza jest ustalenie, czy mamy do czynienia z bólem pierwotnym, czy wtórnym.

Migrena – charakterystyczne objawy

Migrena występuje bardzo często i odpowiada za ogromną część niepełnosprawności związanej z bólami głowy. Jest nawet drugą najczęstszą przyczyną lat przeżytych z niepełnosprawnością na świecie (VA/DoD Clinical Practice Guideline, 2023).

Typowe cechy migreny:

• napady trwające od 4 do 72 godzin,
• ból najczęściej jednostronny,
• pulsujący charakter,
• umiarkowane lub silne nasilenie,
• pogorszenie podczas zwykłej aktywności fizycznej,
• nudności lub wymioty,
• nadwrażliwość na światło i dźwięki (VA/DoD Clinical Practice Guideline, 2023).

Migrena częściej występuje u kobiet i najczęściej pojawia się między 25. a 55. rokiem życia (VA/DoD Clinical Practice Guideline, 2023).

Napięciowy ból głowy – najczęstszy rodzaj bólu głowy

Napięciowy ból głowy jest najczęściej występującym typem bólu głowy. Jego charakterystyczne cechy to:

• obustronna lokalizacja,
• uczucie ucisku lub ściskania,
• brak pulsowania,
• łagodne lub umiarkowane nasilenie,
• brak nasilenia podczas zwykłej aktywności,
• brak nudności i wymiotów,
• może występować nadwrażliwość na światło albo dźwięki, ale nie jednocześnie (VA/DoD Clinical Practice Guideline, 2023).

Kiedy ból głowy wymaga pilnej diagnostyki?

Istnieją tak zwane czerwone flagi, które mogą sugerować poważną przyczynę bólu głowy. Do najważniejszych należą:

Nagły, bardzo silny ból głowy

Jeśli ból osiąga maksymalne nasilenie w ciągu kilku sekund lub minut („najgorszy ból głowy w życiu”), konieczna jest pilna ocena lekarska (VA/DoD Clinical Practice Guideline, 2023).

Objawy neurologiczne

Niepokojące są:

• zaburzenia świadomości,
• podwójne widzenie,
• drgawki,
• osłabienie kończyn,
• zaburzenia mowy,
• zmiany zachowania,
• opadanie powieki,
• ból przy poruszaniu gałką oczną (VA/DoD Clinical Practice Guideline, 2023).

Gorączka i objawy ogólnoustrojowe

Ból głowy połączony z:

• gorączką,
• dreszczami,
• utratą masy ciała,
• nocnymi potami,
• stanem obniżonej odporności,

może sugerować infekcję lub inne poważne schorzenia (VA/DoD Clinical Practice Guideline, 2023).

Zmiana charakteru dotychczasowych bólów głowy

Alarmujące są sytuacje, gdy:

• ból staje się częstszy,
• jest wyraźnie silniejszy niż wcześniej,
• pojawiają się nowe objawy,
• pierwszy raz występuje po 50. roku życia (VA/DoD Clinical Practice Guideline, 2023).

Ból wywoływany wysiłkiem lub kaszlem

Niepokój powinien wzbudzać ból nasilający się podczas wysiłku fizycznego, kaszlu, kichania lub parcia (VA/DoD Clinical Practice Guideline, 2023).

Czy częste przyjmowanie leków przeciwbólowych może nasilać bóle głowy?

Tak. Przewlekłe stosowanie leków przeciwbólowych może prowadzić do tzw. bólu głowy z nadużywania leków (medication overuse headache).

Ryzyko wzrasta szczególnie przy:

• bólach głowy występujących co najmniej 7 dni w miesiącu,
• rozpoznanej migrenie,
• częstym stosowaniu leków przeciwbólowych,
• współwystępowaniu depresji lub lęku,
• niskiej aktywności fizycznej,
• paleniu tytoniu (Hagen i wsp., 2012; VA/DoD Clinical Practice Guideline, 2023).

W przypadku przewlekłych bólów głowy samodzielne zwiększanie ilości leków przeciwbólowych może paradoksalnie nasilać problem.

Czy ból szyi może powodować ból głowy?

Tak. Tak zwany ból głowy pochodzenia szyjnego (cervicogenic headache) związany jest z zaburzeniami struktur odcinka szyjnego kręgosłupa i zwykle współwystępuje z bólem szyi.

Charakterystyczne cechy to:

• ograniczenie ruchomości szyi,
• prowokowanie objawów określonymi ruchami,
• współwystępowanie bólu karku,
• poprawa wraz z leczeniem problemu szyjnego (VA/DoD Clinical Practice Guideline, 2023).

Czy aktywność fizyczna może pomagać?

Aktualne wytyczne sugerują, że regularny trening aerobowy oraz trening siłowy mogą być pomocne w profilaktyce migreny i napięciowych bólów głowy (VA/DoD Clinical Practice Guideline, 2023).

Wytyczne wskazują również, że fizjoterapia może stanowić element leczenia:

• migreny,
• napięciowych bólów głowy,
• bólów głowy pochodzenia szyjnego (VA/DoD Clinical Practice Guideline, 2023).

Podsumowanie

Większość bólów głowy nie jest związana z groźnymi chorobami. Migrena i napięciowe bóle głowy odpowiadają za zdecydowaną większość przypadków. Jednak nagły, bardzo silny ból, objawy neurologiczne, gorączka lub zmiana charakteru dotychczasowych dolegliwości powinny skłonić do pilnej konsultacji lekarskiej.

Jeżeli bóle głowy powtarzają się regularnie, warto nie ograniczać się jedynie do przyjmowania leków przeciwbólowych, ale spróbować ustalić ich przyczynę oraz wdrożyć odpowiednie leczenie i działania profilaktyczne.

Bibliografia

1. VA/DoD Clinical Practice Guideline for the Management of Headache. Version 3.0. Department of Veterans Affairs, Department of Defense; 2023.
2. Hagen K, Linde M, Steiner TJ, Stovner LJ, Zwart JA. Risk factors for medication-overuse headache: an 11-year follow-up study. Pain. 2012;153(1):56-61.
3. Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS). The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition (ICHD-3). Cephalalgia. 2018;38(1):1-211.
4. Ashina M. Migraine. New England Journal of Medicine. 2020;383(19):1866-1876.
5. Burch RC, Buse DC, Lipton RB. Migraine: Epidemiology, Burden, and Comorbidity. Neurologic Clinics. 2019;37(4):631-649.